#zgabinetu
Mam syna i córkę, nastolatków. Nie piją. Myślałam, że nie palą. Aż zaczęłam znajdować w koszu małe pudełka. „Snus”. Zabrzmiało groźnie. Narkotyk? Pierwsze pytanie. Media podpowiedziały resztę. I nagle uderzył mnie lęk: nie dam rady im tego wyperswadować. Może dla kogoś to błahe. Dla mnie – straszne, bo czuję, że stawką jest ich zdrowie, głowa, przyszłość.

Wojtek Pokój (psycholog/psychoterapeuta):
Rozumiem ten lęk. To normalna reakcja, gdy dotykamy tematu substancji. Dobra wiadomość jest taka: da się z tym pracować mądrze, spokojnie i skutecznie – bez straszenia, za to z faktami, granicami i wsparciem.

Co to jest snus (w 2 zdaniach)?

To małe saszetki z nikotyną (z tytoniem albo bez), wkładane pod wargę. Nie dymi, nie pachnie, działa szybko – dlatego bywa mylnie postrzegany jako „czystszy” czy „bezpieczniejszy”. Nie jest bezpieczny: to wciąż nikotyna – substancja silnie uzależniająca.

Dlaczego młodzi po to sięgają?

• „Nowoczesne, dyskretne, cool” – opakowania, smaki, zero dymu.
• Presja rówieśnicza i model „wszyscy tak robią”.
• Szybki efekt: pobudzenie, chwilowa ulga przed sprawdzianem, po kłótni, w nudzie.

Wojtek: tu działa „sklejanie” emocji z nawykiem. Mózg uczy się, że przy napięciu → snus = ulga. A ponieważ nikotyna krótko „trzyma”, potrzeba kolejnych dawek wraca szybko. Tak kręci się błędne koło: napięcie → snus → ulga → zjazd → znowu snus.

Psychologiczne oblicze nikotyny bez dymu

• Szybka nagroda (dopamina) = szybkie uczenie mózgu.
• Nawyk sytuacyjny: „przed klasówką”, „po lekcji WF”, „przy kompie”.
• Objawy odstawienia: rozdrażnienie, napięcie, spadek nastroju, problemy z koncentracją, bóle głowy – nastolatek wraca więc po saszetkę „żeby działać normalnie”.

Ważne: snus może chwilowo poprawić koncentrację, ale długofalowo pogarsza sen, nastrój i samopoczucie.

Mój lęk jako rodzica – co z nim zrobić?

Rodzic: czuję złość, rozczarowanie, lęk. A jednocześnie chcę być „bezpieczną przystanią”.
Wojtek: postaraj się zamienić „krzyk” na ciekawość i granice. Ta mieszanka działa.

5 zdań, od których możesz zacząć rozmowę:

1. „Widzę te pudełka. Nie krzyczę – chcę zrozumieć, co Ci to daje.”
2. „Co się dzieje tuż przed tym, jak sięgasz po snus? Nuda, stres, wkurw?”
3. „Ustalamy granice: w naszym domu i w szkole nie używamy substancji. Chcę, żebyś był/a zdrowy/a.”
4. „Jeśli chcesz spróbować odpuścić – pomogę: ogarniemy plan.”
5. „Nawet jeśli się potkniesz – przychodź. Jesteśmy drużyną.”

Plan „STOP snus” dla nastolatka (krótko, konkretnie)

1) Zrozum – co, kiedy, po co?
Wspólnie spiszcie wyzwalacze (np. nuda, stres) i „trudne momenty dnia”.

2) Ogranicz bodźce

• umowa: zero noszenia saszetek do szkoły i do domu;
• przerwy od ekranu, sen o stałej porze (niewyspany mózg chce szybkiej ulgi).

3) Kontrakt na 14 dni

• cel: „bez snusa” lub „schodzenie do zera” (jeśli używał często);
• wsparcie dorosłego + drobna nagroda za dotrzymanie umowy (czas z rodzicem, wyjście, nie „kasa za zdrowie”).

4) Gdy trudno – profesjonalna pomoc

• psycholog szkolny / lokalny, konsultacja uzależnień (krótka interwencja motywująca działa też u młodych), w razie potrzeby lekarz (ocena zdrowia, opcje wsparcia odstawienia).

Co może zrobić szkoła (bez moralizowania)?

• Krótka lekcja o nikotynie (fakty, nie straszenie).
• Punkt rozmowy u pedagoga/psychologa – dyskretny, bez ocen.
• Kontrakt klasowy: nie promujemy substancji w przestrzeni szkoły; wspieramy rówieśników w „rzucaniu”.

A co, jeśli dziecko mówi „wszyscy to robią”?

Rodzic: kusi, żeby powiedzieć „to głupie”.
Wojtek: lepiej: „Wierzę Ci, że to popularne. Jednocześnie – popularne nie znaczy bezpieczne. Zależy mi na Tobie, dlatego stawiam granice i proponuję plan. Sprawdźmy przez dwa tygodnie jak się czujesz bez tego.”

Czerwone flagi (szukaj sygnałów)

• rosnąca drażliwość, „zjazdy” nastroju;
• sen: trudno zasnąć, pobudki;
• koncentracja: gorzej „wchodzi” nauka bez saszetki;
• tajemniczość wokół pudełek, wydatków;
• ból głowy, brzucha, nadmierne napięcie.

Jeśli coś Cię niepokoi – reaguj wcześnie. Lepiej pięć spokojnych rozmów niż jedna „pożarowa”.

Dla rodziców – 7 krótkich zasad

1. Reguły na stole: w domu nie używamy substancji.
2. Telefon = sprzymierzeniec: wspólnie ustawcie limity, tryb nocny, „strefy offline”.
3. Sen to lek: stała pora, bez ekranu godzinę przed.
4. Rytm dnia: jedzenie, ruch, woda – mózg mniej szuka „kopa”.
5. Zastępniki ulgi: ruch, muzyka, szybkie oddechy.
6. Modeluj: mów, jak TY radzisz sobie ze stresem (bez idealizowania).
7. Bądź do uchwycenia: kiedy mówi „mam ochotę na snus” – nie oceniaj, pomóż przejść falę (5–10 min).

Gdzie po pomoc

• Rodzina/ szkoła: pedagog/psycholog szkolny, poradnia psychologiczno-pedagogiczna.
• 116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (24/7, bezpłatnie).
• Dorośli: skonsultujcie się z psychologiem uzależnień/psychiatrą dzieci i młodzieży, jeśli pojawią się mocne spadki nastroju, lęk, autoagresja.
• Fundacja A.R.T. – materiały i wsparcie w obszarze profilaktyki przemocy i dobrostanu.

Na koniec – dwugłos

Rodzic: boję się, ale idę w rozmowę. I w granice, które są z miłości.
Wojtek: a ja dokładam narzędzia i spokój: małe kroki, jasny plan, konsekwencja.
Razem – dacie radę. Bo profilaktyka to nie teoria. To troska w praktyce – dzisiaj, w domu, przy wspólnej herbacie i pięciu prostych zdaniach, które otwierają drzwi.

Działania edukacyjne w ramach projektu: „Jesteś wiele wart 4” współfinansowane przez Miasto Stołeczne Warszawa