Dwa podejścia terapii poznawczo-behawioralnej pod lupą

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to zaburzenie, które najczęściej kojarzymy z dziećmi. Tymczasem coraz więcej mówi się o tym, że również dorośli mogą zmagać się z trudnościami związanymi z koncentracją, impulsywnością czy organizacją codziennych obowiązków. Szacuje się, że ADHD dotyczy nawet 3–5% dorosłych Europejczyków. Na szczęście, rośnie też wachlarz skutecznych metod leczenia – w tym terapia poznawczo-behawioralna (CBT).

Ale czy każda forma CBT działa tak samo dobrze? Odpowiedzi na to pytanie poszukiwali badacze, porównując dwa znane protokoły terapeutyczne dla dorosłych z ADHD: model Solanto, oparty na treningu umiejętności wykonawczych, oraz model Safrena, który skupia się na pracy z przekonaniami, planowaniem i emocjami.

Skąd bierze się ADHD? Słowo o neurobiologii

Badania neuroobrazowe pokazują, że mózgi osób z ADHD funkcjonują nieco inaczej. Szczególnie ważne są tu zmiany w płacie czołowym oraz zaburzenia pracy układów odpowiedzialnych za przekaźniki chemiczne, takie jak dopamina i serotonina. Ale ADHD to nie tylko „chemia mózgu” – duże znaczenie mają także czynniki społeczne, takie jak stres, relacje z otoczeniem czy wsparcie rodziny.

CBT w leczeniu ADHD – co wiemy?

Terapia poznawczo-behawioralna to jedno z najlepiej przebadanych podejść psychoterapeutycznych w leczeniu ADHD u dorosłych. Może być stosowana samodzielnie lub jako uzupełnienie leczenia farmakologicznego. CBT koncentruje się na nauce konkretnych strategii, które pomagają zarządzać codziennymi obowiązkami i radzić sobie z emocjonalnymi wyzwaniami.

Ale CBT to nie jeden, uniwersalny sposób terapii – istnieje kilka protokołów, czyli szczegółowych „planów” pracy terapeutycznej. W tym artykule przyjrzymy się dwóm z nich.

Protokół Solanto: organizacja i działanie w grupie

Model Mary Solanto został opracowany z myślą o dorosłych z ADHD, którzy mają problemy z organizacją, planowaniem i motywacją. Składa się z 12 cotygodniowych spotkań grupowych, podczas których uczestnicy uczą się praktycznych umiejętności – od ustalania priorytetów po wdrażanie planów długoterminowych. Spotkania prowadzi dwóch przeszkolonych terapeutów, a ważnym elementem jest również wymiana doświadczeń między uczestnikami.

W badaniach klinicznych osoby uczestniczące w tym programie (bez równoległego leczenia farmakologicznego) osiągały znaczącą poprawę – nie tylko w zakresie objawów ADHD, ale też obniżenia poziomu lęku i depresji.

Zalety:

Wady:

Protokół Safrena: indywidualna praca nad przekonaniami i emocjami

Drugi model, zaproponowany przez Stevena Safrena, stawia na indywidualne podejście. Program składa się z trzech modułów: edukacji na temat ADHD, nauki organizacji oraz pracy z przekonaniami i emocjami. Istotnym elementem jest także poradnik dla pacjenta, który pomaga utrwalać wiedzę i umiejętności poza gabinetem.

Badania pokazują, że ten sposób terapii skutecznie redukuje objawy ADHD i poprawia funkcjonowanie emocjonalne – zwłaszcza u osób z dodatkowymi trudnościami, takimi jak depresja czy lęk.

Zalety:

Wady:

Który model działa lepiej? To zależy…

Oba podejścia mają udowodnioną skuteczność i są zalecane przez specjalistów zajmujących się ADHD u dorosłych. Wybór najlepszego protokołu powinien zależeć od potrzeb pacjenta – jeśli ktoś ma problemy głównie z organizacją, może skorzystać z modelu Solanto. Jeśli natomiast zmaga się z niską samooceną, lękiem czy depresją – podejście Safrena może być bardziej odpowiednie.

Wnioski? Terapia CBT działa – ale musi być dopasowana

ADHD u dorosłych to realne wyzwanie, ale też coś, z czym można sobie skutecznie radzić. Terapia poznawczo-behawioralna daje szansę na poprawę funkcjonowania – zarówno w pracy, jak i w relacjach czy organizacji dnia codziennego.

Najważniejsze jednak, by dobrać metodę leczenia do osoby – jej stylu życia, rodzaju objawów i osobistych preferencji. Właśnie dlatego rola doświadczonego terapeuty, który zna różne podejścia i potrafi je dopasować, jest kluczowa.

Źródła naukowe wykorzystane w artykule pochodzą z recenzowanych badań klinicznych, metaanaliz i rekomendacji międzynarodowych towarzystw psychiatrycznych.

Autor: Wojciech Pokój